Ο Μιλτιάδης του Καλπακίου, Χαράλαμπος Κατσιμήτρος [1886 − † 20 Φεβρουαρίου 1962]

Ευαγγελία Κ. Λάππα,
19 Φεβρουαρίου 2024

Ο Χαράλαμπος Κατσιμήτρος θα μπορούσε να αποκληθεί, ως Μιλτιάδης του Καλπακίου. Ο αντιστράτηγος Κατσιμήτρος μεγαλούργησε στο Έπος του 1940 και στη συνέχεια συκοφαντήθηκε και φυλακίστηκε, όπως και ο μεγάλος Μαραθωνομάχος στρατηγός Μιλτιάδης. 

Ο Χαράλαμπος Κατσιμήτρος γεννήθηκε στο χωριό Κλειτσός της Ευρυτανίας στις 1 Ιανουαρίου 1886. Γονείς του ήταν ο Γεώργιος και η Βασιλική Κατσιμήτρου, αγρότες και κτηνοτρόφοι στο χωριό Κλειτσός του νομού Ευρυτανίας. Είχε έναν αδελφό, τον ιερέα Νικόλαο και δύο αδελφές, την Ανδρομάχη και την Καλλιόπη.

Στις 3 Απριλίου 1904, ο Κατσιμήτρος κατετάγη ως εθελοντής στο 4^ο Σύνταγμα Πεζικού του Ελληνικού Στρατού για τρία έτη και εξεπαιδεύθη στο Σχολείο Υπαξιωματικών^[1]. Στις 1 Νοεμβρίου 1911, έχοντας φθάσει στον βαθμό του Λοχία, εισήλθε στην Στρατιωτική Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών^[2], από την οποία αποφοίτησε με τον βαθμό του Ανθυπασπιστή του Πεζικού τον Σεπτέμβριο του 1912^[3].

Έπειτα, τα έτη 1912 – 1913, όντας τριτοετής Εύελπις με τον βαθμό του Ανθυπασπιστή του Πεζικού  συμμετείχε στους Βαλκανικούς Πολέμους, υπηρετώντας στο Ηπειρωτικό Μέτωπο^[4]. Ετιμήθη για αυτή την συμμετοχή του με τα Μετάλλια Ελληνοτουρκικού πολέμου και Ελληνοβουλγαρικού Πολέμου, καθώς και με τον Αργυρό Σταυρό Τάγματος του Σωτήρος^[5]. Παράλληλα, στις 21 Μαΐου 1913, απεφοίτησε από την Σχολή Υπαξιωματικών ως Ανθυπολοχαγός Πεζικού^[6].

Στην συνέχεια, υπηρέτησε στο 26^ο Σύνταγμα Πεζικού, αλλά απεσπάσθη για την συνέχιση των σπουδών του στο Σχολείο Υπαξιωματικών και από την Γαλλική Στρατιωτική Αποστολή τον Φεβρουάριο του 1914^[7]. Στις 21 Μαΐου 1914, προήχθη σε Υπολοχαγό^[8]. Μετά την ολοκλήρωση της εκπαιδεύσεώς του, επανήλθε στο 26^ο Σύνταγμα Πεζικού^[9], ενώ προήχθη σε Λοχαγό στις 4 Ιουνίου 1916.

Από το 1915, δεν ενεπλάκη ενεργώς στον Εθνικό ∆ιχασμό, παραμένοντας εκτός των πολιτικών ανταγωνισμών μεταξύ των αξιωματικών, ούτε και προσεχώρησε στο βενιζελικό κίνημα Εθνικής Αμύνης^[10]. Γι αυτό τον λόγο, μετά την εγκατάσταση της Προσωρινής Κυβερνήσεως της Θεσσαλονίκης υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο στην Αθήνα, δεν απεστρατεύθη. Το Υπουργείο Στρατιωτικών τον έκρινε στάσιμο και τον μεταχειρίστηκε όπως τους αξιωματικούς που παρέμειναν ουδέτεροι, τους λεγόμενους παραμείναντες^[11] και τον μετέθεσε στο 5^ο Σύνταγμα Πεζικού, που συμμετείχε στο Μακεδονικό Μέτωπο. Μετά την επάνοδο των αντιβενιζελικών στην εξουσία και του τότε Βασιλέως Κωνσταντίνου στον θρόνο, ο Κατσιμήτρος προεβιβάσθη στον βαθμό του Ταγματάρχη στις 3 ∆εκεμβρίου 1920^[12].

Από το 1919, συμμετείχε στην Μικρασιατική εκστρατεία, όπου το Σύνταγμά του υπήχθη στην I Μεραρχία Πεζικού. Στην Μικρά Ασία ο Κατσιμήτρος διεκρίθη στην μάχη του Αφιον Καραχισάρ (13 Αυγούστου 1922) και του οχυρού Χασάν Μπελ, όπου απέκρουσε πλήρως την επίθεση της 57^ης τουρκικής μεραρχίας υπό τον Ρεσάτ μπέη, η οποία διέθετε μεγάλη τοπική αριθμητική υπεροχή. Μάλιστα, το συγκεκριμένο οχυρό ήταν το μοναδικό στρατηγικό σημείο στον τομέα της I Μεραρχίας που κατελήφθη από εχθρικές δυνάμεις^[13]. Κατά την διάρκεια της μάχης, τραυματίστηκε στο γόνατο από σφαίρα, στην μάχη του Χασάν Μπελ στις 13 Αυγούστου 1922. Γι αυτό νοσηλεύτηκε διαδοχικώς στο Α΄ Νοσοκομείο της Σμύρνης (19 Αυγούστου) και στο Β΄ Νοσοκομείο Αθηνών (21 Αυγούστου)^[14].

Το 1923, προήχθη σε Αντισυνταγματάρχη. Κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου υπηρέτησε σε διάφορες επιτελικές θέσεις του Υπουργείου Στρατιωτικών και του Γενικού Στρατηγείου, ενώ φοίτησε στην Ανωτέρα Σχολή Πολέμου και ανεδείχθη επιτελικός αξιωματικός την περίοδο 1924-1925^[15].

Στις 18 Οκτωβρίου 1925, νυμφεύθηκε την Ελένη Ιωάννου Στούπη από τα Ιωάννινα^[16], με την οποία απέκτησε έναν γιό, τον Γεώργιο και μία κόρη, την Βασιλική.

Οικογένεια Χαραλαμπου Κατσιμήτρου (Πηγή: metapedia.org)

Το 1930, προήχθη στον βαθμό του Συνταγματάρχη. Στις 11 Ιανουαρίου 1937, προήχθη σε Υποστράτηγο και διετέλεσε Διοικητής της VII^ης Μεραρχίας Δράμας.  

Το 1938 τοποθετήθηκε ως Διοικητής της VIIΙ^ης Μεραρχίας, με έδρα τα Ιωάννινα. Εκεί εργάστηκε μεθοδικώς, με ικανούς συνεργάτες, και ολοκλήρωσε την γραμμή αμύνης, ώστε να αντιμετωπίσει πιθανή επίθεση της Ιταλίας, η οποία κατείχε την Αλβανία.

Τον Αύγουστο του 1940, αμέσως μετά τον τορπιλισμό του εύδρομου «Έλλη», ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού Αλέξανδρος Παπάγος έδωσε οδηγίες στον Κατσιμήτρο για ελευθερία κινήσεων με αντικειμενικό σκοπό το κέρδος χρόνου για τήν συμπλήρωση τῆς Επιστρατεύσεως ενώ η γραμμή αμύνης της προωθήθηκε καί ήταν βορείως της Κονίτσης. Στα τέλη Αυγούστου 1940, λόγω της κατάστασης που είχε διαμορφωθεί, διετάχθη από το Γενικό Επιτελείο Στρατού, αρχικά μερική και στην συνέχεια γενική επιστράτευση της VIII^ης Μεραρχίας στις 5 Οκτωβρίου 1940. Συνολικώς, η δύναμη της τελευταίας περιελάμβανε τέσσερις Διοικήσεις Συνταγμάτων πεζικού, 15 Τάγματα Πεζικού, 16 Πυροβολαρχίες, πέντε Ουλαμούς Πυροβολικού Συνοδείας, δύο Τάγματα Πολυβόλων Κινήσεως, μία Πολυβολαρχία βαρέων πολυβόλων, μία Μεραρχιακή Μονάδα αναγνωρίσεως, καθώς και το 39^ο Σύνταγμα Ευζώνων της III^ης Μεραρχίας, που ήταν κινούμενο από την Αιτωλοακαρνανία προς την Ήπειρο.

Στις 28 Οκτωβρίου 1940, ο πρεσβευτής της Ιταλίας στην Ελλάδα Εμμανουέλε Γκράτσι, εκ μέρους της Ιταλικής Κυβερνήσεως, παρέδωσε στον τότε Έλληνα πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά ένα τελεσίγραφο, στο οποίο ζητούσε την παράδοση της Ελλάδος στην Ιταλία. Ο Έλληνας πρωθυπουργός απέρριψε το τελεσίγραφο με την απάντηση «Alors, c’ est la guerre» (Λοιπόν, πόλεμος!), με αποτέλεσμα ο Ιταλός πρεσβευτής να φύγει ταπεινωμένος^[17]. Λίγες ώρες μετά, η Ιταλία κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα.

Στις πρώτες ημέρες του πολέμου η VIII^η Μεραρχία, με βάση το συνολικό αμυντικό σχέδιο των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, εξουδετέρωσε την επιθετική ενέργεια των Ιταλικών δυνάμεων και προέταξε σθεναρή άμυνα στον τομέα Ελαίας-Καλαμά της Ηπείρου. Μεταξύ 4-6 Νοεμβρίου 1940, κατά την επίθεση των Τεθωρακισμένων της Ιταλικής Μεραρχίας «Κένταυροι», ο Κατσιμήτρος παρέσυρε τα άρματα μάχης στα έλη του ποταμού Καλαμά, τα οποία σκοπίμως εκείνο το χρόνο δεν απεξηράνθησαν, προκειμένου να λειτουργήσουν ως αντιαρματικό κώλυμα. Τα ιταλικά τεθωρακισμένα εγκλωβίσθηκαν εκεί, με αποτέλεσμα το Ελληνικό πυροβολικό να τα καταστρέψει σχετικώς εύκολα. Έως τις 8 Νοεμβρίου, οι Ιταλοί έκαναν σφοδρές και αλλεπάλληλες επιθέσεις στα σημεία επαφής του μετώπου της VΙΙΙ^ης Μεραρχίας, αλλά δίχως αποτέλεσμα. Τελικά υπεχώρησαν στις 9 Νοεμβρίου, δεδομένης και της καταστροφής της Μεραρχίας αλπινιστών «Τζούλια»^[18], η οποία είχε διεισδύσει στον τομέα ευθύνης του Β’ Σώματος Στρατού στην Πίνδο και διενεργούσε κίνηση αποκοπής της VIII^ης Μεραρχίας και του Β’ Σώματος Στρατού, με αντικειμενικό σκοπό την περικύκλωση και καταστροφή της. Στις 12 Νοεμβρίου, η VIII^η Μεραρχία ενισχύθηκε και υπήχθη στο Α’ Σώμα Στρατού. Τις επόμενες μέρες, ο Ελληνικός Στρατός ανακατέλαβε το Ελληνικό έδαφος που είχαν καταλάβει προσωρινώς οι Ιταλοί και τελικά πέρασε την μεθόριο και μπήκε στα εδάφη της Βορείου Ηπείρου, απελευθερώνοντας την Κορυτσά (22 Νοεμβρίου) και το Πόγραδετς με το Γ’ Σ.Σ., τους Αγίους Σαράντα, το Αργυρόκαστρο, και την Χιμάρα με το Α΄ Σ.Σ., και την Πρεμετή και την Κλεισούρα (7 Δεκεμβρίου) με το Β’ Σ.Σ.

Τον Ιανουάριο 1941, η Βρετανία, θέλοντας να εμπλέξει την Γερμανία σε ένα νέο μέτωπο στην Νοτιανατολική Ευρώπη, πίεσε την ελληνική ηγεσία να δεχθεί την εγκατάσταση Βρετανικού Εκστρατευτικού Σώματος, 3 μεραρχιών, με μικρή αεροπορική προστασία στην Θεσσαλονίκη. Ήδη η Γερμανία είχε εκφράσει την απειλή ότι κάτι τέτοιο θα ήταν «αιτία πολέμου». Ο Έλλην Πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς και ο Αρχιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος δεν υπέκυψαν σε αυτή την Βρετανική απαίτηση^[19]. Θεωρούσαν ότι το Βρετανικό Εκστρατευτικό σώμα δεν θα αποτελούσε ουσιαστική βοήθεια για την Ελλάδα σε περίπτωση Γερμανικής εισβολής^[20], την οποία δεν επιθυμούσαν να προκαλέσουν πριν νικήσουν ολοκληρωτικώς τους Ιταλούς^[21].

Στις 18 Ιανουαρίου 1941, ημέρα που απερρίφθη η διακοίνωση των Άγγλων, ο Έλληνας πρωθυπουργός εμφάνισε μια αδιαθεσία. Στις 20 Ιανουαρίου, εμφανίσθηκε και πυρετός, ενώ στην συνέχεια υπήρξε ραγδαία επιδείνωση της υγείας του, η οποία τον οδήγησε στον θάνατο υπό ύποπτες συνθήκες[22].

Ο Αλέξανδρος Κορυζής^[23], ο οποίος διεδέχθη τον Μεταξά στην Πρωθυπουργία, κινήθηκε στην ίδια πορεία στο θέμα του Βρετανικού Εκστρατευτικού Σώματος, έχοντας και την συμπαράσταση του Παπάγου^[24]. Εν τέλει, όμως, επέτρεψε να αποβιβαστεί στην Θεσσαλονίκη, κατόπιν εντόνων πιέσεων που ασκήθηκαν στον Βασιλέα Γεώργιο από τους Βρετανούς^[25].  Αυτό το γεγονός είχε ως επακόλουθο την Γερμανική εισβολή στην Ελλάδα στις 6 Απριλίου 1941.

Την επόμενη ημέρα, λόγω της ανόδου φιλοσυμμαχικής Κυβερνήσεως στην Γιουγκοσλαβία δέκα ημέρες πριν^[26], οι Γερμανοί εισέβαλαν και κατόρθωσαν να κατακτήσουν αυτήν την χώρα. Παράλληλα, μετά από τετραήμερο άνισο αγώνα, παρά την ηρωική αντίσταση των Ελλήνων, κατελήφθησαν η Ανατολική Μακεδονία και η Θράκη από τους Γερμανούς. Κατελήφθησαν διαδοχικά η Έδεσσα, η Θεσσαλονίκη (9 Απριλίου 1941), η Φλώρινα (10 Απριλίου 1941), το Αμύνταιο (14 Απριλίου 1941) και το Άργος το Ορεστικό (15 Απριλίου 1941). Το Βρετανικό εκστρατευτικό σώμα, όχι μόνον δεν προσέφερε τίποτε στην άμυνα της Ελλάδας, αλλά και την επιβάρυνε^[27]. Ο Ελληνικός Στρατός κατήντησε να πολεμά, όχι για το πάτριο έδαφος αλλά για να καλύψει την αποχώρηση των Βρετανών^[28].

Από τις 12 Απριλίου 1941, είχε αρχίσει η σύμπτυξη του Ελληνικού Στρατού από την Βόρειο Ήπειρο. Ο τότε μητροπολίτης Ιωαννίνων Σπυρίδων πίεζε συνεχώς τους Στρατηγούς του Μετώπου να πάρουν την πρωτοβουλία για την συνθηκολόγηση, ώστε να σωθεί η τιμή του Στρατού. Στις 16 Απριλίου 1941, εκλιπάρησε τον Κορυζή να επιτρέψει στο Τμήμα Στρατού Ηπείρου (Τ.Σ.Η.) να συνθηκολογήσει. Εκείνος φαίνεται πως είχε πειστεί για την αναγκαιότητα της συνθηκολογήσεως. Γι αυτό, στις 18 Απριλίου 1941, σε τηλεφωνική του επικοινωνία με τον διοικητή Τμήματος Στρατού Ηπείρου αντιστράτηγο Ιωάννη Πιτσίκα, τον διαβεβαίωνε ότι μέχρι το μεσημέρι θα του είχε στείλει διαταγή για την συνθηκολόγηση^[29]. Εκείνος κάλεσε τον τότε δεκανέα Παναγιώτη Κανελλόπουλο και τον διέταξε να συντάξει το σχέδιο του πρωτοκόλλου για την συνθηκολόγηση^[30]. Στην συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου, που ακολούθησε, παρουσία του Βασιλέως Γεωργίου, ο Κορυζής προσπάθησε να εκμαιεύσει μια έγκριση για την συνθηκολόγηση του Ελληνικού Στρατού στην Βόρειο Ήπειρο^[31]. Ο Βασιλεύς, όμως, ηρνήθη επιμόνως, ενώ δεν εδέχθη την παραίτηση του Κορυζή, ούτε και αργότερα σε ιδιαίτερη συνάντηση των δύο^[32]. Ο Κορυζής αποχώρησε από την συνάντηση και μετέβη στην οικία του, όπου και κλείστηκε στο δωμάτιό του. Εκεί ευρέθη νεκρός, υπό τις εξής περίεργες συνθήκες: κρατούσε στο αριστερό του χέρι ένα πιστόλι, αν και ήταν δεξιόχειρας και είχε πυροβοληθεί με δύο σφαίρες στην καρδιά^[33]. Έχει λεχθεί ότι αυτοκτόνησε, αλλά εν τούτοις ο θάνατός του αποτελεί ένα δυσεπίλυτο μυστήριο για τους σύγχρονους ιστορικούς^[34]. Εν πάσει περιπτώσει, μετά τον θάνατο του Κορυζή, ακολούθησε ένα απόλυτο χάος ακυβερνησίας στην Αθήνα, ώσπου ο πρώην τραπεζίτης Εμμανουήλ Τσουδερός διορίστηκε Πρωθυπουργός^[35].

Θέλοντας να σώσει τον Ελληνικό Στρατό από την αιχμαλωσία, ο στρατηγός Γεώργιος Τσολάκογλου, προχώρησε δίχως την συναίνεση του Βασιλέως και του Γενικού Στρατηγείου, σε συνθηκολόγηση με τους Γερμανούς στις 20 Απριλίου 1941^[36]. Στην συνέχεια, όμως, κατόπιν πιέσεως των Ιταλών προς τους Γερμανούς, εξαναγκάστηκε να υπογράψει παρά την θέλησή του δύο νέα πρωτόκολλα συνθηκολογήσεως, των οποίων οι όροι υπήρξαν ταπεινωτικοί για τον νικητή Ελληνικό Στρατό, όπως η παράδοση οπλισμού. Ωστόσο, κατόρθωσε να αποσπάσει την έγκρισή τους ότι τουλάχιστον οι Έλληνες στρατιωτικοί δεν θα αιχμαλωτίζοντο.

Ο Βασιλεύς, η Ελληνική Κυβέρνηση Τσουδερού, το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό και το Βρετανικό Εκστρατευτικό Σώμα κατέφυγαν στην Κρήτη και έπειτα στο Κάιρο της Βρετανοκρατούμενης Αιγύπτου.

Στις 20 Απριλίου 1941, ο Κατσιμήτρος πολεμούσε τους Ιταλούς στο Αργυρόκαστρο, κάτι που συνέχισε και μετά την πληροφόρησή του για την συνθηκολόγηση του Ελληνικού Στρατού^[37]. Στις 29 Απριλίου, διελύθη επισήμως η Μεραρχία του. Κατόπιν, έλαβε διαταγή και ανεχώρησε για Ιωάννινα, όπου επληροφορήθη τον σχηματισμό Κατοχικής Κυβερνήσεως υπό τον Γεώργιο Τσολάκογλου. Γι αυτό τον λόγο, την επόμενη ημέρα, έφθασε με άλλους δεκαπέντε στρατηγούς αεροπορικώς στην Αθήνα, όπου επληροφορήθη ότι θα ανελάμβανε Yπουργός Γεωργίας και προσωρινώς ως Υπουργός Εργασίας, στην κατοχική Κυβέρνηση Τσολάκογλου. Ο Κατσιμήτρος απεδέχθη αυτές τις θέσεις έχοντας ως μόνο σκοπό του, την εξυπηρέτηση των Ελλήνων^[38].

Σύμφωνα με μαρτυρία του αριστερού Καθηγητή Γεωργίου – Αλεξάνδρου Μαγκάκη στον Ιστορικό Ιωάννη Παπαφλωράτο, το κίνητρο των περισσότερων – αν όχι όλων – των ανώτερων αξιωματικών που συμμετείχαν στην ιδίως στην πρώτη κατοχική Κυβέρνηση, ήταν η προσφορά υπηρεσιών στην Πατρίδα^[39]. Άλλωστε, είχαν ήδη φθάσει στις υψηλότερες βαθμίδες του στρατεύματος και απελάμβαναν μεγάλου κύρους, ύστερα από τις νίκες του Ελληνικού Στρατού στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο^[40].

Ο παλαιός πολιτικός κόσμος με ελάχιστες εξαιρέσεις δεν δυσαρεστήθηκε καθόλου με το σχηματισμό της κυβέρνησης Τσολάκογλου. Σημειώνεται ενδεικτικά ότι στην συνάντηση που έγινε υπό τον Τσολάκογλου συμμετείχαν ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο Κωνσταντίνος Τσαλδάρης, ο Στέφανος Στεφανόπουλος, ο Αλέξανδρος Οθωναίος και ο Ιωάννης Σοφιανόπουλος. Μάλιστα, ο Γεώργιος Παπανδρέου φέρεται να δήλωσε στον Σωτήριο Μουτούση ότι «Είναι Θείον δώρον δια τον Ελληνικό λαόν και μεγάλη συγκατάβασις του κατακτητού το ότι εδέχθη να γίνη Ελληνική Κυβέρνησις.»^[41] Σχετικώς με την στάση τους αυτή, ο Σπύρος Μαρκεζίνης αναφέρει ότι: «Οι περισσότεροι το έπραξαν κυρίως, διότι με την πτώση της Ελλάδος έβλεπαν και τον τερματισμό της Δικτατορίας και έκριναν ότι ήταν η κατάλληλη ευκαιρία για να εκδηλωθούν, ενώ κατά την διάρκειά της είτε αδρανούσαν είτε προέβαιναν σε απλές δηλώσεις, είτε επεδίωκαν ήρεμη εξορία, που θα τους εξασφάλιζε τίτλο για το μέλλον.»^[42] Εν πάσει περιπτώσει, είναι γεγονός ότι η Κυβέρνηση Τσολάκογλου ήταν ανεγνωρισμένη.

Ο Κατσιμήτρος στο Υπουργείο Εργασίας έθεσε ως στόχο του την ανεύρεση εργασίας σε όσους απεστρατεύτηκαν ή επέστρεψαν από το Μέτωπο και δεν είχαν εργασία, ενώ στο Υπουργείο Γεωργίας έθεσε ως προτεραιότητά του την εσωτερική περισυλλογή και την ανόρθωση της χώρας μέσω της καλύτερης οργανώσεως της αγροτικής παραγωγής^[43]. Μάλιστα, ως Υπουργός Γεωργίας, λόγω των πολλών πυρκαγιών στην ελληνική επικράτεια το καλοκαίρι του 1941, όρισε την ποινή του θανάτου για τους εμπρηστές δασών, αλλά και αυστηρότατες ποινές για τους λαθροϋλοτόμους, για τους οποίους θα προβλέπετο και ειδική διαδικασία εκδικάσεως ενώπιον πενταμελούς Εφετείου και εκτοπισμό ενός έτους^[44].

Κατά την διάρκεια της Υπουργίας του, υπέγραφε αμφιλεγόμενους νόμους που θεωρείτο ότι εξυπηρετούσαν τους Γερμανούς κατακτητές^[45], χωρίς, όμως, να έχει αποδειχθεί ότι είχε τέτοια πρόθεση^[46]. Με την κάθοδο των Βουλγάρων στην Μακεδονία, θεωρώντας ότι δεν μπορούσε πια να εξυπηρετήσει άλλο τον Ελληνικό λαό, παραιτήθηκε από Υπουργός στις 20 Σεπτεμβρίου του 1941^[47]. Έκτοτε, ιδιώτευσε.

Στα μέσα Αυγούστου 1942, έκρυψε στην οικία του τον Σπύρο Κώτση, μέλος της αντιστασιακής οργανώσεως Μίδας 614, τον οποίο και συνέδραμε ποικιλοτρόπως. Αυτό κίνησε την περιέργεια των κατοχικών αρχών, οι οποίες ερεύνησαν την οικία του Κατσιμήτρου τον Οκτώβριο του 1943 ^[48].

Στις 31 Δεκεμβρίου 1943, με απόφαση της εξόριστης Ελληνικής κυβέρνησης του Εμμανουήλ Τσουδερού, αφηρέθη η Ελληνική ιθαγένεια και κατεσχέθη η περιουσία των κατοχικών Πρωθυπουργών και Υπουργών, μεταξύ αυτών και του Κατσιμήτρου (Β.Δ. 3234/31-12-1943)^[49].

Στις 10 Οκτωβρίου 1944, οι Γερμανοί απεχώρησαν από την Ελλάδα. Δύο ημέρες μετά, η Κυβέρνηση Εθνικής Ενώσεως υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου έφθασε και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.

Στις 6 Νοεμβρίου 1944, δημοσίευσε στην τότε εφημερίδα της κυβερνήσεως την Συντακτική Πράξη 1/1944 «Περί επιβολής κυρώσεων κατά των συνεργασθέντων μετά του εχθρού». Αυτή η Συντακτική Πράξη αποφαινόταν αναδρομικώς ότι η ανάληψη αξιωμάτων στην Κατοχή ήταν πράξη εσχάτης προδοσίας, ενώ δεν υπήρχε προηγουμένως νόμος που να το απαγορεύει^[50]. Μάλιστα, το τότε ισχύον Ελληνικό Σύνταγμα του 1911 ανέφερε ρητώς στο άρθρο 7: «Ποινή δεν επιβάλλεται άνευ νόμου ορίζοντος προηγουμένως αυτήν». Παρ΄ όλα αυτά, πολλά μέλη των κατοχικών Κυβερνήσεων συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν μεταξύ άλλων και «κατ’ εντολήν του Άγγλου στρατηγού Σκόμπυ». Συνετέλεσε μεγάλο ρόλο στην απόφαση και η κομμουνιστική οργάνωση Ε.Α.Μ. (Ελληνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο)^[51], εκπρόσωποι του οποίου συμμετείχαν στην Κυβέρνηση Παπανδρέου^[52]. Ωστόσο, η συντακτική πράξη δεν εφαρμόστηκε πλήρως, καθώς τον επόμενο μήνα, ξέσπασαν τα λεγόμενα Δεκεμβριανά.

Κατά την διάρκεια αυτών των γεγονότων, δυνάμεις του στρατιωτικού σκέλους του Ε.Α.Μ., του λεγόμενου Ε.Λ.Α.Σ. (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός) και άλλα κομμουνιστικά παρακλάδια επετέθησαν εναντίον των κυβερνητικών δυνάμεων και των βρετανικών συμμαχικών στρατευμάτων, με σκοπό να μετατρέψουν την Ελλάδα, σε Λαϊκή Δημοκρατία^[53].

Στις 12 Δεκεμβρίου 1944, κατά την διάρκεια των Δεκεμβριανών, ο Κατσιμήτρος συνελήφθη μαζί με τον γιο του, Γεώργιο, από τον Ε.Λ.Α.Σ. και μεταφέρθη στο Κατσιπόδι^[54]. Ο συγγραφέας Τάσος Κοντογιαννίδης γράφει σχετικώς:

«Πατέρα και γιο, τους οδήγησαν σε έναν θάλαμο, όπου στο βάθος ένας ανθυπολοχαγός με άλλους δύο-τρείς συζητούσαν για τις πρώτες ήμερες της κατοχής και ειδικότερα για τα μέτρα πού είχε πάρει υπέρ των στρατιωτών και των εργατών ο Κατσιμήτρος. Ο στρατηγός που άκουσε την συζήτηση πήρε θάρρος, πλησίασε και ρώτησε:

– Με αναγνωρίζετε ανθυπολοχαγέ; Είμαι ο Κατσιμήτρος, περί του οποίου ομιλείτε!…

Ο ανθυπολοχαγός Σταμάτης, υπάλληλος της Αγροτικής Τραπέζης, έσπευσε και χαιρέτησε τον στρατηγό, ο όποιος τον ρώτησε αν θα κοιμηθούν εν ειρήνη…

– Βεβαίως στρατηγέ, και μάλιστα στο ίδιο δωμάτιο, απάντησε ο Σταμάτης.»^[55]

Μετά από δύο ημέρες, ο Κατσιμήτρος και ο γιός του αφέθηκαν ελεύθεροι.

Στις 28 Δεκεμβρίου 1944, συνελήφθη πάλι από τον Ε.Λ.Α.Σ. και μεταφέρθηκε στην Κηφισιά, όπου τον αναγνώρισε ένας παλιός στρατιώτης του στην VII^η Μεραρχία, τον οποίο ο Κατσιμήτρος είχε ευεργετήσει. Εκείνος, από ευγνωμοσύνη, τον απελευθέρωσε^[56].

Εν τέλει, στις 11 Ιανουαρίου 1945, η ανταρσία των Δεκεμβριανών κατεστάλη κατόπιν αποστολής βρετανικών ενισχύσεων. Μετά από αυτά τα γεγονότα, ο Παπανδρέου παρητήθη και τον διεδέχθη ο Νικόλαος Πλαστήρας^[57], ενώ υπεγράφη η συμφωνία της Βάρκιζας από τον Ε.Λ.Α.Σ. για την παράδοση του οπλισμού του στις 12 Φεβρουαρίου 1945.

Παράλληλα, στις 20 Ιανουαρίου 1945, ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης Νικόλαος Κολλυβάς τροποποίησε την ανωτέρω Συντακτική Πράξη επί το αυστηρότερον με την δημοσιοποίηση νέας υπ. αριθμόν 6/1945 (ΦΕΚ 12), που θεωρούσε εκ των προτέρων ως αδίκημα την ανάληψη αξιωμάτων επί Κατοχής. Μάλιστα, ο Υπουργός στην εισηγητική του έκθεση της Σ.Π. 6/1945 είχε πει ότι «χαρακτήρισα αδίκημα την ανάληψη επί Κατοχής του αξιώματος του Πρωθυπουργού χωρίς να υπάρχει δόλος, διότι εάν το τελευταίο γινόταν δεκτό, θα διατρέχαμε τον κίνδυνο να απαλλαγούν πάσης ευθύνης οι κατοχικές κυβερνήσεις για τον μόνο λόγο ότι δεν αποδεικνύεται δόλος προς προδοσία της Πατρίδος»^[58]. Επίσης, η Συντακτική Πράξη με το άρθρο δεν προέβλεπε προανάκριση για τους διατελέσαντες κατοχικούς πρωθυπουργούς και Υπουργούς, αλλά τους παρέπεμπε στο δικαστήριο με απευθείας κλήση και με το άρθρο 28 δεν τους έδινε δικαίωμα ασκήσεως ενδίκων μέσων εναντίον των καταδικαστικών αποφάσεων (εφέσεως, αναιρέσεως, αναψηλαφίσεως)^[59].

Τον Φεβρουάριο του 1945, ο Πλαστήρας επανέφερε τον Κατσιμήτρο στην ενεργό υπηρεσία και του ζήτησε να μεταβεί στην Κέρκυρα, να συγκεντρώσει τις ανταρτικές δυνάμεις του στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα και να αναδιοργανώσει την VIII^η Μεραρχία. Την επομένη μέρα, όμως, τον κάλεσε και του ανακοίνωσε την ματαίωση της μεταβάσεώς του στο νησί καθώς είχε συμπεριληφθεί στον κατάλογο των κατηγορούμενων ως δοσιλόγων^[60].

Γι αυτό, όταν στις 21 Φεβρουαρίου 1945, ξεκίνησε η δίκη των μελών των Κατοχικών Κυβερνήσεων, ο Κατσιμήτρος παρέστη αυθορμήτως εκεί, ως κατηγορούμενος^[61]. Η κατηγορία που τον βάρυνε σχετιζόταν με την στρατιωτική του δράση και καθόριζε ότι:

 «α) στρατιωτικοί όντες και δη στρατηγοί, διοικηταί σωμάτων στρατού και μεραρχιών, παρά την εντολήν παρά του αρχηγού του στρατού, εγκατέλιπον την θέσιν των, ενώπιον του εχθρού, β) τυγχάνοντες στρατηγοί και διοικηταί ενόπλου στρατεύματος εις ανοικτόν τόπον διεπραγματεύθησαν, μετά του εχθρού την σύναψιν ανακωχής, συνθηκολογήσαντες μετ αυτού χωρίς προηγουμένως να πράξουν ό,τι το καθήκον και η στρατιωτική τιμή υπηγόρευε αυτοίς, εκ της τοιαύτης δε συνθηκολογήσεως κατέθεσεν τα όπλα το υπό την διοίκησιν αυτών στράτευμα.»

Στις 31 Μαΐου 1945, ο Κατσιμήτρος, αν και απηλλάγη από την κατηγορία της συνθηκολογήσεως, κατεδικάσθη σε κάθειρξη πεντέμισυ ετών και σε στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων, καθώς θεωρήθηκε ότι «γενόμενος υπουργός συνέπραξεν μετά του πρωθυπουργού εις την εκτέλεσιν των αξιοποίνων πράξεων της συνεργασίας και διευκολύνσεως..» που υποτίθεται ότι παρείχε στις δυνάμεις Κατοχής. Του αναγνωρίστηκαν ελαφρυντικά λόγω της βραχύχρονης υπουργίας του και της εκούσιας παραιτήσεώς του από αυτή τη θέση. Ο Κατσιμήτρος απεπέμφθη από το στράτευμα, με παράλληλη έκπτωση από τον βαθμό του αντιστράτηγου και εξέτισε την ποινή του στις φυλακές Ζελιώτη.

Είναι αξιοσημείωτο ότι στις 2 Ιουλίου 1945, ο Κολλυβάς, σε δηλώσεις του στην εβδομαδιαία εφημερίδα «Δημοκρατικά Χρονικά», ανέφερε τα εξής:

«Η δίκη αύτη δεν είχεν ανάλογον ατμόσφαιραν. Κάθε δίκη έχει και την ατμόσφαιράν της. Η δίκη των δοσιλόγων Υπουργών είχεν ατμόσφαιραν συμπαθείας υπέρ αυτών. Ήτο τούτο ακατανόητον; Έστω! Η αλήθεια, όμως, αυτή είναι. Δεν θα ήτο ανάγκη να έχει τις μεγάλην πολιτικήν διαίσθησιν, δια να αντιληφθή ότι μετά τα γεγονότα της κομμουνιστικής στάσεως (Δεκέμβριος 1944), η δίκη αύτη εκινδύνευεν. Υπήρχε φόβος να μη γίνη ποτέ, ή να μη τελειώση ποτέ. Μετά τα γεγονότα της στάσεως έγινε τούτο το παράδοξον: η κοινή γνώμη εξ αντιπαθείας προς τους στασιαστάς, εστράφη υπέρ των δοσιλόγων Υπουργών. Κατά τας καθημερινάς ακροάσεις των πολιτών, προσήρχοντο επιτροπαί και μοί εζήτουν την απόλυσιν των δοσιλόγων. Αι επιτροπαί δεν ήσαν σκηνοθετημέναι, αλλ΄ αυθόρμητοι. Το Συμβούλιον Επικρατείας και ο Άρειος Πάγος είχον δι΄ αποφάσεών των νομολογήσει ότι αι Κυβερνήσεις Κατοχής δεν ήσαν γερμανικαί Κυβερνήσεις, αλλά Κυβερνήσεις de facto, δηλαδή Κυβερνήσεις Ελληνικαί. Ο πολιτικός κόσμος, ο οποίος παρήλασε προ του δικαστηρίου, δεν απέδωσεν εις τους κατηγορουμένους πρόθεσιν εξυπηρετήσεως του εχθρού. Το Υπουργείον της Δικαιοσύνης, δια δημοσίων προσκλήσεων, εκάλει τους πολίτας, που είχαν στοιχεία κατά των δοσιλόγων, να τα υποβάλλουν δια μηνύσεων. Ουδείς, όμως, υπέβαλε μήνυσιν. Πολλοί επίστευον ότι οι δοσίλογοι θα ηθωούντο…»^[62] Επίσης, ανέφερε ότι: «Η πίεσις εξ άλλου του Εξωτερικού ήτο μεγάλη. Ενεφανίζετο η Ελλάς ως η μόνη χώρα, που δεν θέλει να δικάση τους πολιτικούς δοσιλόγους. Ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου των Εξωτερικών της Ρωσίας εζήτει πληροφορίας από τον Έλληνα επιτετραμένον της Ελλάδος εν Μόσχα επί της πορείας της δίκης…»^[63].

Ο ιστορικός ερευνητής Δημοσθένης Κούκουνας αναφέρει: «Αναμφίβολα η διεξαγωγή της δίκης οφειλόταν σε μια βασική σκοπιμότητα, εξ ου και επισπεύθηκε. Η απελευθερωμένη Ελλάδα βιαζόταν να αποδείξει στους Συμμάχους ότι τιμωρεί όσους συνεργάστηκαν με τον κατακτητή, ιδίως όσους ανέλαβαν κυβερνητικά καθήκοντα και δη κατ’ εντολήν του, αντλώντας την ισχύ τους απ’ αυτόν.»^[64]

Στις 5 Οκτωβρίου 1949, με διάταγμα του Βασιλέως Παύλου A΄ χαρίστηκε στον Κατσιμήτρο το υπόλοιπο της ποινής του και αποφυλακίστηκε^[65]. Το 1953, αποκαταστάθηκε στον βαθμό του και προήχθη σε Αντιστράτηγο. Παράλληλα, ετέθη σε αποστρατεία, λόγω της συμπληρώσεως του ηλικιακού ορίου και του απεδόθησαν όλα τα παράσημά του από τον τότε πρωθυπουργό και στρατάρχη Αλέξανδρο Παπάγο.

Το 1954, συνέγραψε το βιβλίο «Η Ήπειρος προμαχούσα. Η δράσις της VIII Μεραρχίας κατά τον πόλεμον 1940-41».

Ο Χαράλαμπος Κατσιμήτρος απεβίωσε μόνος και λησμονημένος από φίλους και συμπολεμιστές, στην Αθήνα στις 20 Φεβρουαρίου 1962.

Τάφος Κατσιμήτρου (Πηγή: metapedia.org)

Πηγές

1. Higham Robin, Ημερολόγιο μίας καταστροφής – Βρετανική βοήθεια στην Ελλάδα 1940-1941, Μετάφραση – Απόδοση – Επιμέλεια Ύλης: Υποστρατήγου ε.α. Κων. Κανακάρη, Έκδοση 7^ου ΕΓ/ΓΕΣ, Τυπογρ. Ἑλληνικού Στρατού, Αθήνα 1996.
2. Δασκαρόλη Ιωάννου – Ο Γεώργιος Τσολάκογλου και η συνθηκολόγηση με τον Άξονα (19 – 23 Απριλίου 1941)  | https://www.istorikathemata.com/2014/12/19-23-1941.html
3. Βιογραφική Εγκυκλοπαίδεια του Νεώτερου Ελληνισμού 1830 – 2010, Αρχεία Ελληνικής Βιογραφίας, Β΄, τόμος, Κ – Ο, Εκδόσεις Μέτρον, Αθήνα 2011.
4. Γασπαρινάτου Σπύρου Γ., Οι Ελληνικές Κατοχικές Κυβερνήσεις, δίκες κατοχικών δοσιλόγων και εγκληματιών πολέμου, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2015.
5. Γενικό Επιτελείο Στρατού, Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Η συμβολή της Ελλάδος στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, Έκδοση Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού, Αθήνα 2009
6. Γκράτσι Εμμανουέλε, Η αρχή του τέλους, η επιχείρηση κατά της Ελλάδας, Βιβλιοπωλείο της «Εστίας», Πολιτική & Ιστορία 13, Αθήνα.
7. Εταιρεία Ευρυτάνων Επιστημόνων, Κατσιμήτρος Χαράλαμπος, ο Ευρυτάνας Στρατηγός της νίκης του 1940, Αθήνα 1993.
8. Εχαρίσθη το υπόλοιπον της ποινής του Κατσιμήτρου, Εφημερίδα «Ελευθερία», 16 Οκτωβρίου 1959.
9. Η δίκη Τσολάκογλου σύμφωνα με τα επίσημα πρακτικά, πρόλογος – επιμέλεια: Δημοσθένη Κούκουνα, Εκδόσεις Historia, Αθήνα 2016.
10. Ιωαννίδη Ιωάννου, Αναμνήσεις, Προβλήματα της πολιτικής του ΚΚΕ στην Εθνική Αντίσταση 1940 – 1945, Εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 1979.
11. Κατσιμήτρου Χαράλαμπου, Αντιστρατήγου, Διοικητού VIII Μεραρχίας (1938 – 1941),  Η Ήπειρος προμαχούσα. Η δράσις της VIII Μεραρχίας κατά τον πόλεμον 1940-41, Αθήνα 2017.
12. Κέντρο Ιστορίας Στρατού των Η.Π.Α., Οι Γερμανικές Εκστρατείες στα Βαλκάνια (Άνοιξη 1941), Μτφ: Αντγου ε.α. Νικολάου Κολόμβα, Έκδοση 7^ου ΕΓ/ΓΕΣ, Αθήνα 1993.
13. Κοντογιαννίδη Τάσου Κ., Ήρωες & Προδότες στην κατοχική Ελλάδα, Εκδόσεις Πελασγός, Αθήνα 2016 – Κυριακάτικη Δημοκρατία (Α’ έκδοση: 1998, Β’ έκδοση: 2000, Γ’ έκδοση: 2006).
14. Κούκουνα Δημοσθένους – 29 Ιανουαρίου 1941: Ο θάνατος του Ιωάννη Μεταξά και τα ερωτηματικά που έμειναν αναπάντητα… | https://aera2012.blogspot.com/2021/01/29-1941.html
15. Κούκουνα Δημοσθένους, Η κατοχική Κυβέρνηση Τσολάκογλου, σειρά: Ιστορία της Κατοχής, αρ. 3, Εκδόσεις Historia, Αθήνα 2022.
16. Λογοθετόπουλου Κωνσταντίνου, Ιδού η αλήθεια, ιδιωτική έκδοσις, Αθήναι 1948.
17. Μαρκεζίνη Σπύρου, Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία της Ελλάδος, τόμος πρώτος (1936 – 1944), Εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα 1994.
18. Μεταξά Ιωάννου, Ημερολόγιο, Τόμος Δ2, Εκδόσεις Γκοβοστής.
19. Νταλαμάνγκα Αντωνίου, Ο χαρισματικός ηγήτορας Χαράλαμπος Κατσιμήτρος, αυτός και οι ήρωες ηπειρώτες μαχητές της 8^ης Μεραρχίας είπαν πρώτοι το «Όχι» στην φασιστική Ιταλία, Εκδόσεις Πελασγός, Αθήνα 2023.
20. Παπαφλωράτου Ιωάννη Σ., Ιστορία του Ελληνικού Στρατού (1833-1949), η δράση των I–VII Μεραρχιών Πεζικού. Νομική και χαρτογραφική παρουσίαση των γεγονότων, τόμος ΙΙ, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα – Θεσσαλονίκη 2014.
21. Ράλλη Γεωργίου Ι., Κοιτάζοντας πίσω, Εκδόσεις Ερμείας, Αθήνα 1993.
22. Στούκα Μιχάλη – Αλέξανδρος Κορυζής: Αυτοκτόνησε ή δολοφονήθηκε ο πρωθυπουργός του δεύτερου «Όχι»; | https://www.protothema.gr/stories/article/1070094/alexandros-koruzis-autoktonise-i-dolofonithike-o-prothupourgos-tou-deuterou-ohi/
23. Στρατιωτικός Φάκελος Χαραλάμπους Κατσιμήτρου, Πηγή: Υ.Σ.Α./Δ.Ι.Σ.
24. Τσολάκογλου Γεωργίου Κ.Σ., αντιστράτηγου, Απομνημονεύματα, Έκδοσις «Ακρόπολις», Αθήναι 1959.
25. Χατζηδάκη Μάνου Ν., Ιωάννης Μεταξάς, πορεία προς τη δόξα, 1936 – 1941, Εκδόσεις Πελασγός, Αθήνα Ιανουάριος 2017 – Κυριακάτικη Δημοκρατία (Α’ έκδοση: Εκδόσεις Λόγχη, 2015, Β’ έκδοση: 2016)

[1] Στρατιωτικός Φάκελος Χαραλάμπους Κατσιμήτρου, Φύλλον Μητρώου του Αντισυνταγματάρχου Πεζικού Κατσιμήτρου Χαραλάμπους, Πηγή: Υ.Σ.Α./Δ.Ι.Σ.

[2]ο. π.                                                                                                             

[3] ο. π.

[4] ο. π.                                                                                           

[5] ο. π.

[6] Στρατιωτικός Φάκελος Χαραλάμπους Κατσιμήτρου, Φύλλον Ποιότητος του Συνταγματάρχου Πεζικού Κατσιμήτρου Χαραλάμπους, Πηγή: Υ.Σ.Α./Δ.Ι.Σ.

[7] Στρατιωτικός Φάκελος Χαραλάμπους Κατσιμήτρου, Φύλλον Μητρώου του Αντισυνταγματάρχου Πεζικού Κατσιμήτρου Χαραλάμπους, Πηγή: Υ.Σ.Α./Δ.Ι.Σ.

[8] Στρατιωτικός Φάκελος Χαραλάμπους Κατσιμήτρου, Φύλλον Ποιότητος του Συνταγματάρχου Πεζικού Κατσιμήτρου Χαραλάμπους, Πηγή: Υ.Σ.Α./Δ.Ι.Σ.

[9] Στρατιωτικός Φάκελος Χαραλάμπους Κατσιμήτρου, Φύλλον Μητρώου του Αντισυνταγματάρχου Πεζικού Κατσιμήτρου Χαραλάμπους, Πηγή: Υ.Σ.Α./Δ.Ι.Σ.

[10] Δασκαρόλη Ιωάννου Β. – Χαράλαμπος Κατσιμήτρος – Ο πρόμαχος της Ηπείρου στο Επος του 1940 | https://www.kathimerini.gr/istoria/563283205/charalampos-katsimitros-o-promachos-tis-ipeiroy-sto-epos-toy-1940/

[11] ο. π.

[12] Στρατιωτικός Φάκελος Χαραλάμπους Κατσιμήτρου, Φύλλον Μητρώου του Αντισυνταγματάρχου Πεζικού Κατσιμήτρου Χαραλάμπους, Πηγή: Υ.Σ.Α./Δ.Ι.Σ.

[13] Δασκαρόλη Ιωάννου Β. – Χαράλαμπος Κατσιμήτρος – Ο πρόμαχος της Ηπείρου στο Επος του 1940 | https://www.kathimerini.gr/istoria/563283205/charalampos-katsimitros-o-promachos-tis-ipeiroy-sto-epos-toy-1940/

[14] Στρατιωτικός Φάκελος Χαραλάμπους Κατσιμήτρου, Φύλλον Μητρώου του Αντισυνταγματάρχου Πεζικού Κατσιμήτρου Χαραλάμπους, Πηγή: Υ.Σ.Α./Δ.Ι.Σ.

[15] ο. π.

[16] ο. π.

[17] Γκράτσι Εμμανουέλε, Η αρχή του τέλους, η επιχείρηση κατά της Ελλάδας, Βιβλιοπωλείο της «Εστίας», Πολιτική & Ιστορία 13, Αθήνα, σελ 284 – 286. Ο μετέπειτα γενικός γραμματέας του Κ.Κ.Ε. Γρηγόρης Φαράκος, σε συνέντευξη που παρεχώρησε, τέσσερις και πλέον δεκαετίες μετά τον θάνατο του Μεταξά, είπε μεταξύ άλλων: «…Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου….. Εκείνο που αισθάνομαι μέχρι τώρα -και πιστεύω το αισθάνεται και ο περισσότερος κόσμος από τότε- ήταν ότι η ζωή, γενικά η ζωή και της χώρας και του κάθε ατόμου, χωρίστηκε στα δύο. Στο πριν και το μετά… Ό, τι και να πεις για τον Μεταξά, το πρωί της 28ης Οκτωβρίου εξέφρασε το λαϊκό αίσθημα…, δεν μπορώ να δεχθώ αυτή τη συνεχή κριτική των αριστερών, οι οποίοι δεν είπαν ΠΟΤΕ ότι εν πάση περιπτώσει ο Μεταξάς εκείνο το πρωί είπε αυτό που αισθανόταν όλος ο ελληνικός λαός.»

[18] Συγκεκριμένα, αιχμαλωτίστηκε η σημαία του ΙΙΙ Τάγματος του 8^ου Συντάγματος Αλπινιστών και 450 περίπου αλπινιστές, εκ των οποίων 9 αξιωματικοί, οι οποίοι παρεδόθησαν στα Ελληνικά τμήματα την 9^η Νοεμβρίου 1941.

[19] Κούκουνα Δημοσθένους – 29 Ιανουαρίου 1941: Ο θάνατος του Ιωάννη Μεταξά και τα ερωτηματικά που έμειναν αναπάντητα… | https://aera2012.blogspot.com/2021/01/29-1941.html

[20] ο. π.

[21] Ο Μεταξάς στις Ελληνοβρετανικές συσκέψεις που είχαν γίνει 14 και 15 Ιανουαρίου ο Μεταξάς έλεγε: «Διαβεβαιώ ότι δεν θα κάμωμεν ποτέ χωριστήν ειρήνην (με τους Ιταλούς) και ότι δεν παλαίομεν διά την νίκην, αλλά δια την τιμήν και μόνον. Ότι θα προτιμήσουμε να καταστραφώμεν». (Μεταξά Ιωάννου, Ημερολόγιο, Τόμος Δ2, Εκδόσεις Γκοβοστής, σελ. 559, εγγραφή 15 Ιανουαρίου 1941).

[22] Βλ. Χονδροματίδη Ιακώβου Περ., Η συνωμοσία της Αγγλίας κατά της Ελλάδος 1935 – 1944, Εκδόσεις Θούλη, Αθήνα 2012, σελ. 52.

[23] Ο Αλέξανδρος Κορυζής γεννήθηκε στον Πόρο το 1881. Από το 1903, εργάσθηκε ως υπάλληλος στην Εθνική Τράπεζα, στην οποία διορίσθηκε διευθυντής το 1921 και εξελέγη Υποδιοικητής το 1928. Διετέλεσε Υπουργός Οικονομικών στην Κυβέρνηση Οθωναίου (7 – 10.3.1933) και μετά την κήρυξη της 4^ης Αυγούστου 1936, Υπουργός Κοινωνικής Προνοίας και Αντιλήψεως στην κυβέρνηση Μεταξά (5.8.1936-12.7.1936), θέση από την οποία παραιτήθηκε. Εξελέγη διοικητής της Εθνικής Τραπέζης. (Βιογραφική Εγκυκλοπαίδεια του Νεώτερου Ελληνισμού 1830 – 2010, Αρχεία Ελληνικής Βιογραφίας, Β’ τόμος, Κ – Ο, Εκδόσεις Μέτρον, Αθήνα 2011, σελ 234).

[24] Παπαφλωράτου Ιωάννη Σ., Ιστορία του Ελληνικού Στρατού (1833-1949), η δράση των I-VII Μεραρχιών Πεζικού. Νομική και χαρτογραφική παρουσίαση των γεγονότων, τόμος ΙΙ, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα – Θεσσαλονίκη 2014, σελ. 198.

[25] ο. π.

[26] Κέντρο Ιστορίας Στρατού των Η.Π.Α., Οι Γερμανικές Εκστρατείες στα Βαλκάνια (Άνοιξη 1941), Μτφ: Αντγου ε.α. Νικολάου Κολόμβα, Έκδοση 7^ου ΕΓ/ΓΕΣ, Αθήνα 1993, σελ. 30 – 31.

[27] Higham Robin, Ημερολόγιο μίας καταστροφής – Βρετανική βοήθεια στην Ελλάδα 1940-1941, Μετάφραση – Απόδοση – Επιμέλεια Ύλης: Υποστρατήγου ε.α. Κων. Κανακάρη, Έκδοση 7^ου ΕΓ/ΓΕΣ, Τυπογρ. Ἑλληνικού Στρατού, Αθήνα 1996, σελ. 256.

[28] ο. π., σελ. 276 – 277.

[29] Τσολάκογλου Γεωργίου Κ.Σ., αντιστράτηγου, Απομνημονεύματα, Έκδοσις «Ακρόπολις», Αθήναι 1959, σελ. 94.

[30] ο. π.

[31] Δασκαρόλη Ιωάννου – Ο Γεώργιος Τσολάκογλου και η συνθηκολόγηση με τον Άξονα (19 – 23 Απριλίου 1941)  | https://www.istorikathemata.com/2014/12/19-23-1941.html

[32] ο. π.

[33] Στούκα Μιχάλη – Αλέξανδρος Κορυζής: Αυτοκτόνησε ή δολοφονήθηκε ο πρωθυπουργός του δεύτερου «Όχι»; | https://www.protothema.gr/stories/article/1070094/alexandros-koruzis-autoktonise-i-dolofonithike-o-prothupourgos-tou-deuterou-ohi/

[34] ο. π.

[35] Δασκαρόλη Ιωάννου – Ο Γεώργιος Τσολάκογλου και η συνθηκολόγηση με τον Άξονα (19 – 23 Απριλίου 1941) | https://www.istorikathemata.com/2014/12/19-23-1941.html

[36] Τσολάκογλου Γεωργίου Κ.Σ., αντιστράτηγου, Απομνημονεύματα, Έκδοσις «Ακρόπολις», Αθήναι 1959.

[37] Απολογία Κατσιμήτρου στο Η δίκη Τσολάκογλου σύμφωνα με τα επίσημα πρακτικά, πρόλογος – επιμέλεια: Δημοσθένη Κούκουνα, Εκδόσεις Historia, Αθήνα 2016, σελ. 355.

[38] ο. π.

[39] Παπαφλωράτου Ιωάννη Σ., Ιστορία του Ελληνικού Στρατού (1833-1949), η δράση των I-VII Μεραρχιών Πεζικού. Νομική και χαρτογραφική παρουσίαση των γεγονότων, τόμος ΙΙ, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα – Θεσσαλονίκη 2014, σελ. 300.

[40] ο. π.

[41] Λογοθετόπουλου Κωνσταντίνου, Ιδού η αλήθεια, ιδιωτική έκδοσις, Αθήναι 1948, σελ. 18.

[42] Μαρκεζίνη Σπύρου Β., Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία της Ελλάδος, τόμος πρώτος (1936 – 1944), Εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα 1994, σελ. 277.

[43] Δασκαρόλη Ιωάννου Β. – Χαράλαμπος Κατσιμήτρος – Ο πρόμαχος της Ηπείρου στο Επος του 1940 | https://www.kathimerini.gr/istoria/563283205/charalampos-katsimitros-o-promachos-tis-ipeiroy-sto-epos-toy-1940/

[44] ο. π.

[45] Η δίκη Τσολάκογλου σύμφωνα με τα επίσημα πρακτικά, πρόλογος – επιμέλεια: Δημοσθένη Κούκουνα, Εκδόσεις Historia, Αθήνα 2016, σελ. 445 – 446, 455 – 464.

[46] Απολογία Κατσιμήτρου στο Η δίκη Τσολάκογλου σύμφωνα με τα επίσημα πρακτικά, πρόλογος – επιμέλεια: Δημοσθένη Κούκουνα, Εκδόσεις Historia, Αθήνα 2016, σελ. 355.

[47] ο. π.

[48] Κατάθεση Σπύρου Κώτση στο Η δίκη Τσολάκογλου σύμφωνα με τα επίσημα πρακτικά, πρόλογος – επιμέλεια: Δημοσθένη Κούκουνα, Εκδόσεις Historia, Αθήνα 2016, σελ. 283.

[49] Κοντογιαννίδη Τάσου Κ., Ήρωες & Προδότες στην κατοχική Ελλάδα, Εκδόσεις Πελασγός, Αθήνα 2016 – Κυριακάτικη Δημοκρατία (Α’ έκδοση: 1998, Β’ έκδοση: 2000, Γ’ έκδοση: 2006), σελ. 215.

[50] Είναι γνωστό διεθνώς το αξίωμα: «Nullum crimen nula paenasine praevia lege» (Δεν υπάρχει έγκλημα ούτε ποινή, χωρίς να υπάρχει προηγουμένως νόμος που να το προβλέπει).

[51] Κοντογιαννίδη Τάσου Κ., Ήρωες & Προδότες στην κατοχική Ελλάδα, Εκδόσεις Πελασγός, Αθήνα 2016 – Κυριακάτικη Δημοκρατία (Α΄ έκδοση: 1998, Β΄ έκδοση: 2000, Γ΄ έκδοση: 2006), σελ. 215.

[52] Οι εκπρόσωποι του Ε.Α.Μ., που συμμετείχαν στην Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου, ήταν οι εξής: ο Υπουργός Εργασίας Μιλτιάδης Πορφυρογένης, ο Υπουργός ΟικονομικώνΑλέξανδρος Σβώλος, ο Υπουργός Εθνικής ΟικονομίαςΗλίας Τσιριμώκος, ο Υπουργός Δημοσίων Έργων Νικόλαος Ασκούτσης, ο Υφυπουργός Οικονομικών Άγγελος Αγγελόπουλος και ο Υπουργός Γεωργίας Ιωάννης Ζεύγος (Ταλαγάνης). ( «Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης | Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας Παπανδρέου Γεωργίου (Μάιος 1944)». | https://gslegal.gov.gr/?p=1047)

[53] Ήδη στις 2 Ιουνίου 1943, ο τότε οργανωτικός γραμματέας του Κ.Κ.Ε., Ιωάννης Ιωαννίδης σε εισήγησή του στην συνεδρίαση της Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε., έλεγε μεταξύ άλλων: «Η κυβέρνηση που θα δημιουργηθεί μετά το διώξιμο του κατακτητή θα διενεργήσει ελεύθερο δημοψήφισμα για την λύση του πολιτειακού ζητήματος και ελεύθερες εκλογές για συντακτική εθνοσυνέλευση, για να αποφασίσει ο κυρίαρχος λαός για τις τύχες του. Τώρα το ΚΚΕ ολοκληρώνει το άμεσο πολιτικό του πρόγραμμα και βγαίνει ανοικτά στον ελληνικό λαό με τις μελλοντικές του επιδιώξεις. Το ΚΚΕ μετά το διώξιμο του ξένου κατακτητή και την διενέργεια του δημοψηφίσματος θα επιδιώξει την πραγματοποίηση της λαϊκής δημοκρατίας.» Ιωαννίδη Ιωάννου, Αναμνήσεις, Προβλήματα της πολιτικής του ΚΚΕ στην Εθνική Αντίσταση 1940 – 1945, Εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 1979, σελ. 474.

[54] Σημερινή Δάφνη της Αττικής.

[55] Κοντογιαννίδη Τάσου Κ., Ήρωες & Προδότες στην κατοχική Ελλάδα, Εκδόσεις Πελασγός, Αθήνα 2016 – Κυριακάτικη Δημοκρατία (Α’ έκδοση: 1998, Β’ έκδοση: 2000, Γ’ έκδοση: 2006), σελ. 217 – 218.

[56] ο. π., σελ. 219.

[57] Ο Δημοσθένης Κούκουνας γράφει για την στάση του Πλαστήρα κατά την διάρκεια του Ελληνοϊταλικού πολέμου: «Ευρισκόμενος εξόριστος στην Γαλλία, ένας πολιτικός, του οποίου ο πατριωτισμός μέχρι τώρα ήταν «ταμπού», ο στρατηγός Νικ. Πλαστήρας, δεν αδιαφόρησε απλώς για τον μεγαλειώδη αγώνα που διεξαγόταν με αυταπάρνηση από τους στρατιώτες μας, αλλά προχώρησε ένα βήμα παραπάνω: στην ουσία τον αποκήρυξε! Και ενώ με ατελεύτητους ηρωισμούς και χωρίς μέσα οι Έλληνες είχαν κατορθώσει να απελευθερώσουν τις πόλεις της Βορείου Ηπείρου και να σπρώχνουν τους Ιταλούς προς τη θάλασσα, ξεσηκώνοντας τον διεθνή θαυμασμό, ο στρατηγός Πλαστήρας είχε ήδη έρθει σε επαφή με τους Γερμανούς για να διαπραγματευθεί κατά τον πιο αναρμόδιο τρόπο τη σύναψη ανακωχής, με την εγγύηση της Γερμανίας». (Πηγή: Κούκουνα Δημοσθένους, Η κατοχική Κυβέρνηση Τσολάκογλου, σειρά: Ιστορία της Κατοχής, αρ. 3, Εκδόσεις Historia, Αθήνα 2022, σελ 229). «Οι απόψεις του Πλαστήρα είχαν «πολλά κοινά σημεία» «με τις ανάλογες που διακήρυσσαν οι γερμανόφιλοι στην Ελλάδα». Επίσης «και όταν ακόμη η Ελλάδα, ύστερα από τη γερμανική εισβολή, περιήλθε σε καθεστώς κατοχής, ο Πλαστήρας θεώρησε πρόσφορο το έδαφος να διαπραγματευθεί περαιτέρω για την ανάληψη εξουσίας υπό τον ίδιον.» (ο. π., σελ 230) Ο Πλαστήρας, όμως, ουδέποτε εδιώχθη, δικάστηκε ή κατεδικάσθη γι αυτές τις ενέργειές του.

[58] ΦΕΚ Α΄ φύλλο 12/20-1-1945, Αιτιολογική Έκθεσις επί της Συντακτικής πράξεως περί επιβολής κυρώσεων κατά των συνεργασθέντων μετά του εχθρού.

[59] 6/1945 Συντακτική Πράξη «Περί επιβολής κυρώσεων κατά των συνεργασθέντων μετά του εχθρού» (ΦΕΚ Α΄ φύλλο 12/20-1-1945)

[60] Νταλαμάνγκα Αντωνίου, Ο χαρισματικός ηγήτορας Χαράλαμπος Κατσιμήτρος, αυτός και οι ήρωες ηπειρώτες μαχητές της 8ης Μεραρχίας είπαν πρώτοι το «Όχι» στην φασιστική Ιταλία, Εκδόσεις Πελασγός, Αθήνα 2023, σελ 114. Το γεγονός αυτό το επιβεβαιώνει και ο ιστορικός Ιωάννης Παπαφλωράτος στο βιβλίο του Ιστορία του Ελληνικού Στρατού (1833-1949), η δράση των I-VIIΜεραρχιών Πεζικού. Νομική και χαρτογραφική παρουσίαση των γεγονότων, τόμος ΙΙ, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα – Θεσσαλονίκη 2014, σελ. 247, υπ. 4057.

[61] Γασπαρινάτου Σπύρου Γ., Οι Ελληνικές Κατοχικές Κυβερνήσεις, δίκες κατοχικών δοσιλόγων και εγκληματιών πολέμου, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2015, σελ. 200.

[62] Λογοθετόπουλου Κωνσταντίνου, Ιδού η αλήθεια, ιδιωτική έκδοσις, Αθήναι 1948, σελ. 18 – 19. Τσολάκογλου Γεωργίου Κ.Σ., αντιστράτηγου, Απομνημονεύματα, Έκδοσις «Ακρόπολις», Αθήναι 1959, σελ. 245.

[63] Λογοθετόπουλου Κωνσταντίνου, Ιδού η αλήθεια, ιδιωτική έκδοσις, Αθήναι 1948, σελ. 19. Ο Ιωάννης Σοφιανόπουλος, μετά την παραίτησή του από Υπουργός Εξωτερικών στην Κυβέρνηση Πλαστήρα, απολογήθηκε στον διατελέσαντα πρωθυπουργό επί Κατοχής, Ιωάννη Ράλλη, για την υπογραφή αυτής της Συντακτικής Πράξεως, εκ μέρους του, αφήνοντας υπονοούμενα περί βρετανικού δακτύλου. (Ράλλη Γεωργίου Ι., Κοιτάζοντας πίσω, Εκδόσεις Ερμείας, Αθήνα 1993, σελ. 340.)

[64] Η δίκη Τσολάκογλου σύμφωνα με τα επίσημα πρακτικά, πρόλογος – επιμέλεια: Δημοσθένη Κούκουνα, Εκδόσεις Historia, Αθήνα 2016, σελ. 7 – 8.

[65] Εχαρίσθη το υπόλοιπον της ποινής του Κατσιμήτρου, Εφημερίδα «Ελευθερία», 16 Οκτωβρίου 1959, σελ. 6.